کاروانسرای صفوی گز در شهر گز برخوار در استان اصفهان یکی از معدود کاروانسراهای سالم باقی‌مانده از عهد صفوی است که به دلیل توسعه شهری و نداشتن کاربری، با خطر تخریب مواجه است.

خبرگزاری میراث فرهنگی:

بر اساس اسناد به جا مانده از تاریخ (هرودوت مورخ نامی نیز در کتاب خود به همین مسئله اشاره می‌کند) اولین ملتی که اقدام به ساخت محلی برای رفاه و تأمین امنیت مسیر در جاده‌های میان شهرهای کشور خود کرد ایرانیان بوده‌اند. بر این اساس اول بار در زمان هخامنشیان و در دوران داریوش اول، پادشاه هخامنشی محل‌هایی با نام "کارباط" برای تأمین امنیت جاده‌ها و همچنین استراحت لشکریان هخامنشی در فواصل 6 فرسخی (برابر با 36 کیلومتر) به تعداد زیاد ساخته شد.
 
کارباط ها را می‌توان هسته‌ی اولیه‌ی کاروانسراهای امروزی دانست، اگر چه این منازل بین‌راهی از ابتدا برای مقاصد نظامی برپا شدند اما با گذر زمان و در دوره‌های مختلف تاریخی از اشکانیان گرفته تا عهد صفوی تکامل پیدا کرده و در جاده‌های نقطه نقطه ایران زمین به محلی برای استراحت و امنیت کاروان‌های مختلف اعم از تجاری و سیاحتی و نظامی بود. از همین روست که باستان‌شناسان، کاروانسراها که در درازای تاریخ امنیت را به مسافران و تاجران جاده‌ها ارزانی داشته اند، هدیه‌ی ایرانیان به تمدن بشری می‌دانند و از آن به عنوان اختراعی تمام‌ایرانی یاد می‌کنند.
 
در ایران محل ساخت کاروانسرا تنها به جاده‌ها محدود نبود و در اکثر قریب به اتفاق شهرها نیز کاروانسراهایی برای استقبال از کاروان‌هایی که وارد شهر می‌شدند ساخته می‌شد. در بافت شهرهای قدیم، کاروانسرا به همراه حمام، مسجد و بازارچه از عناصر مشترکی بود که در بیشتر محلات یافت می‌شد. در واقع، وجود این عناصر چهارگانه به محلات شهرهای ایرانی هویت ویژه و پراهمیت می‌بخشید و به همین دلیل نیز صاحبان و سازندگان این بناها تلاش می‌کردند در معماری آنها از نهایت هنر و خلاقیت بهره ببرند.

 
شاه عباس پادشاه قدرتمند صفوی که در زمان او اقتصاد و قدرت ایران رونقی بسیار یافته بود دستور داد در سراسر کشور کاروانسراهایی برای افزایش امنیت جاده‌ها و سهولت تردد کاروان‌ها ساخته شود که این کاروانسراها در نقاط مختلف کشور با نام شاه‌عباسی شناخته می‌شوند، کاروانسرای زیبای شهر گزبرخوار نیز از آن جمله است.
 
مجدالدین رحیمی مدیر پرژه مرمت کاروانسرای تاریخی شهر گز در گفت و گو با ما در رابطه با وضعیت این بنای تاریخی می‌گوید: کاروانسرای شاه عباسی گز از بناهای تاریخی ارزشمندی است که در شهر تاریخی گز و برخوار در فاصله حدود 15 کیلومتری شمال اصفهان واقع شده است. با این حال موقعیت این کاروانسرای برون‌شهری با توجه به روند توسعه شهر گز در حال تهدید است و بیم آن می‌رود در صورت عدم توجه به حریم و ضوابط مربوطه در آینده‌ای نه چندان دور این کاروانسرا در میان توسعه شهر پنهان شود.
 
رحیمی می‌افزاید: علاوه بر این، نداشتن کاربری مشخص و مناسب موجب متروکه شدن این بنای منحصر به فرد شده است که در درازمدت برای بنای این کاروانسرا آسیب‌زا خواهد بود. این در حالی است که مسیر دسترسی و موقعیت این بنای ارزشمند در فاصله 300 متری جاده اصلی اصفهان به تهران قابلیت‌های بهره‌برداری از آن را دوچندان کرده است.
 
رحیمی با اشاره به فرهنگ غنی و اصیل ساکنین شهر تاریخی گزبرخوار به‌عنوان نقطه‌ی قوت فرآیند احیاء این اثر تأکید می‌کند: با این وجود، عدم توجه به حفاظت دوره‌ای و مستمر اثر، ممکن است منجر به بروز ضایعه‌ی غیر قابل جبران شود. این بنای تاریخی ارزشمند که از سرمایه‌های ملی کشورمان محسوب می‌گردد علاوه بر ارزش تاریخی و فرهنگی می‌تواند به‌عنوان یک منبع درآمد، موجبات رونق اقتصادی منطقه‌ای را نیز فراهم سازد. بهره‌برداری اصولی و احیاء بناهای تاریخی علاوه بر تاثیرگذار بودن در فرآیند حفاظت و معرفی، پویایی اقدامات فرهنگی را نیز به همراه خواهد داشت.
 
مدیر پروژه مرمت کاروانسرای تاریخی شهر گز با تأکید بر ساختار سازه‌ای قوی و منسجم این بنای تاریخی می‌گوید: همین مؤلفه، فرآیند احیاء و بهره‌برداری از آن را با کمترین میزان هزینه قابل تحقق می‌کند. اما متأسفانه تأمین اعتبارات و فرآیند تصمیم‌سازی در خصوص حفاظت، مرمت و احیاء تاکنون به طور اصولی مدیریت و هدایت نشده است و از این رو با اعتبارات ناچیزی که هر از گاهی به چنین بناهایی تخصیص داده می‌شود حفاظت دوره‌ای نیز قابل تحقق نیست.

رحیمی که دارای کارشناس ارشد مرمت و احیاء بناها و بافت‌های تاریخی و هنرمند درجه سه رشته مرمت ابنیه تاریخی است با ریشه‌یابی علل ناکامی طرح‌های بهره‌برداری از بناهای تاریخی می‌گوید: ضعف تشکیلاتی موجود در این حوزه یکی از اصلی‌ترین موانع موجود است. تشکیل صندوق احیاء و بهره‌برداری از بناهای تاریخی با این انگیزه صورت پذیرفت که فرآیند احیاء و بهره‌برداری از بناهای تاریخی دارای این قابلیت به صورت اصولی و راحت‌تر صورت پذیرد اما با توجه به ادغام‌هایی که در مراحل تشکیل این صندوق صورت گرفت فعالیت‌های آن از مسیر اصلی خود منحرف شد و پروژه‌هایی که قبل از تشکیل این صندوق در قالب طرح پردسان مورد توجه خاص قرار گرفته بود نیز به صورت مسکوت و غیر منفعل در آمد.
 
وی می افزاید: نبود یک استراتژی اصولی و بلندمدت در خصوص بهره‌برداری از بناهای تاریخی دارای قابلیت احیاء موجب شده است از گذشته تاکنون بیشتر هزینه‌ها بدون برنامه و غیرهدفمند خرج شود به‌طوری که در بسیاری از موارد با بررسی سرجمع هزینه‌های خرج‌شده در یک بنای تاریخی و بررسی نتیجه این مخارج، سوء مدیریت و نبود یک استراتژی مطلوب به راحتی قابل تشخیص است. از سویی دیگر عدم توجه به شایسته‌سالاری با نگاهی به لیست قراردادهای منعقد شده این حوزه در جای‌جای ایران نشان از ان دارد که افراد غیرکارشناس نیز به حوزه مرمت آثار باستانی وارد شده‌اند که همین مسأله، زنگ خطر دیگری برای آثار تاریخی و بیت‌المال است.

برگرفته از :  خبرگزاری میراث فرهنگی

نام شما / ایمیل شما
بررسی امنیتی. لطفا کد امنیتی را وارد کنید